علت خونریزی لثه هنگام مسواک زدن چیست و چه باید کرد؟

در بیشتر موارد، خونریزی به دلیل التهاب لثه اتفاق می‌افتد. وقتی پلاک میکروبی روی دندان‌ها و اطراف لثه باقی بماند، لثه به‌تدریج تحریک می‌شود و ممکن است قرمز، متورم و حساس شود. در این شرایط حتی تماس ملایم مسواک یا نخ دندان هم می‌تواند باعث خونریزی شود.

خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان یکی از نشانه‌های رایج بیماری لثه است. این موضوع به‌تنهایی مشخص نمی‌کند که مشکل چقدر جدی است، اما اگر تکرار شود بهتر است دندانپزشک آن را بررسی کند.

نقل‌قول از منبع: “Gum disease is where your gums become red, swollen and sore, and bleed.”

ترجمه فارسی: «بیماری لثه وضعیتی است که در آن لثه‌ها قرمز، متورم و دردناک می‌شوند و خونریزی می‌کنند.»

منبع: NHS – Gum disease

پلاک، لایه‌ای چسبنده و تقریباً بی‌رنگ از باکتری‌هاست که به‌طور مداوم روی دندان‌ها تشکیل می‌شود. اگر با مسواک زدن و تمیز کردن بین دندان‌ها پاک نشود، می‌تواند لثه را تحریک کند.

در نتیجه، لثه ممکن است قرمز و متورم شود و هنگام مسواک زدن خونریزی کند. به این وضعیت التهاب لثه یا ژنژیویت گفته می‌شود.

التهاب لثه در مراحل اولیه معمولاً با رعایت بهداشت دهان و دندان و در صورت نیاز پاک‌سازی حرفه‌ای قابل کنترل است. اشتباه رایج این است که فرد به دلیل خونریزی، مسواک زدن را کمتر می‌کند؛ در حالی که باقی ماندن پلاک می‌تواند التهاب را بیشتر کند.

بله، جرم دندان می‌تواند در التهاب و خونریزی لثه نقش داشته باشد. اگر پلاک برای مدتی روی دندان باقی بماند، سفت می‌شود و به جرم تبدیل می‌شود. جرم به سطح دندان می‌چسبد و با مسواک معمولی پاک نمی‌شود؛ برای برداشتن آن باید دندان‌ها به‌صورت حرفه‌ای تمیز شوند.

البته هر خونریزی لثه‌ای به معنی وجود جرم نیست و هر فردی هم به‌طور خودکار به جرم‌گیری نیاز ندارد. دندانپزشک پس از معاینه مشخص می‌کند که آیا جرم‌گیری دندان لازم است یا با اصلاح روش مسواک زدن و تمیز کردن بین دندان‌ها می‌توان مشکل را کنترل کرد.

از نظر من، خونریزی لثه هنگام مسواک زدن نشانه‌ای است که نباید آن را طبیعی یا بی‌اهمیت در نظر گرفت. البته هر خونریزی به معنای بیماری پیشرفته لثه نیست؛ اما می‌تواند هشداری درباره التهاب لثه و تجمع پلاک‌های میکروبی باشد.

در بررسی این مشکل، صرفاً متوقف کردن خونریزی کافی نیست. ابتدا باید مشخص شود چه عاملی باعث آن شده است. گاهی روش نادرست مسواک زدن یا فشار بیش از حد به لثه عامل اصلی است و گاهی تجمع پلاک و جرم، التهاب لثه یا مشکلات پیشرفته‌تر لثه در ایجاد آن نقش دارند. به همین دلیل، توصیه یک روش درمانی یکسان برای همه افراد درست نیست.

توصیه من این است که با مشاهده خونریزی، مسواک زدن را کنار نگذارید؛ بلکه با مسواک نرم و فشار ملایم، بهداشت دهان و دندان را به‌درستی ادامه دهید. اگر خونریزی تکرار می‌شود، بهتر است وضعیت لثه‌ها توسط دندانپزشک بررسی شود. تشخیص به‌موقع علت خونریزی می‌تواند از پیشرفت مشکلات لثه و آسیب به بافت‌های نگهدارنده دندان جلوگیری کند.

هدف از درمان، فقط برطرف شدن خونریزی نیست؛ بلکه باید سلامت لثه حفظ شود و علت اصلی مشکل برطرف گردد.

دکتر علی خباززاده، دندانپزشک در مشهد

بله. فشار زیاد، حرکت‌های خشن یا استفاده از مسواک با برس سفت می‌تواند به لثه آسیب بزند و باعث خونریزی شود. با این حال، نباید تصور کنید که هر بار خونریزی فقط به دلیل محکم مسواک زدن است؛ التهاب لثه هم می‌تواند باعث شود لثه با تماس کم خون بیاید.

برای مسواک زدن بهتر است:

• از مسواک با برس نرم استفاده کنید.
• مسواک را با فشار کم و حرکت‌های آرام روی دندان‌ها حرکت دهید.
• محل اتصال دندان و لثه را هم به‌آرامی تمیز کنید.
• همه سطوح دندان‌ها را روزی دو بار و هر بار حدود دو دقیقه مسواک بزنید.
• از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده کنید.

انجمن دندانپزشکی آمریکا نیز روی انتخاب مسواک نرم تأکید می‌کند:

نقل‌قول از منبع: “Use an extra-soft or soft-bristled toothbrush when brushing your teeth.”

ترجمه فارسی: «هنگام مسواک زدن از مسواکی با برس بسیار نرم یا نرم استفاده کنید.»

منبع: American Dental Association (ADA) – Bleeding Gums

اگر به‌تازگی استفاده از نخ دندان را شروع کرده‌اید، ممکن است در روزهای اول کمی خونریزی ببینید؛ به‌خصوص اگر لثه از قبل ملتهب بوده یا نخ را با فشار وارد فضای بین دندان‌ها کنید.

نخ دندان را آرام و بدون ضربه به لثه وارد کنید و آن را در امتداد سطح دندان حرکت دهید. تمیز کردن بین دندان‌ها را به‌طور کامل کنار نگذارید؛ چون مسواک به‌تنهایی نمی‌تواند همه قسمت‌های بین دندان‌ها را تمیز کند.

اگر خونریزی پس از حدود یک هفته کمتر نشد، ادامه پیدا کرد یا مرتب از یک ناحیه مشخص بود، بهتر است دندانپزشک وضعیت لثه و روش استفاده از نخ دندان را بررسی کند. شروع خونریزی پس از استفاده از نخ دندان گاهی موقتی است، اما ادامه‌دار بودن آن را نباید نادیده گرفت.

خیر. اگر لثه خونریزی می‌کند، مسواک زدن را قطع نکنید؛ فقط با برس نرم و فشار کمتر این کار را انجام دهید. قطع کردن مسواک زدن باعث می‌شود پلاک بیشتری روی دندان‌ها باقی بماند و التهاب لثه تشدید شود.

برای مراقبت بهتر از لثه:

1. روزی دو بار دندان‌ها را با مسواک نرم و خمیردندان فلورایددار تمیز کنید.
2. هر روز فضای بین دندان‌ها را با نخ دندان یا برس بین‌دندانی مناسب پاک کنید.
3. از فشار زیاد و حرکت‌های خشن مسواک خودداری کنید.
4. اگر جرم روی دندان‌ها تشکیل شده، برای پاک‌سازی آن به دندانپزشک مراجعه کنید.
5. از دهان‌شویه به‌عنوان جایگزین مسواک و نخ دندان استفاده نکنید؛ در صورت نیاز، نوع و مدت مصرف آن را از دندانپزشک بپرسید.

راهنمای مراقبت از لثه مرکز توسعه مراقبت‌های دندانپزشکی اسکاتلند نیز توصیه می‌کند که به دلیل خونریزی، مسواک زدن را کنار نگذارید:

نقل‌قول از منبع: “they should not stop brushing if their gums bleed.”

ترجمه فارسی: «اگر لثه‌ها خونریزی می‌کنند، نباید مسواک زدن را متوقف کنند.»

منبع: SDCEP – Oral hygiene aids

نه لزوماً. خونریزی می‌تواند در مراحل اولیه التهاب لثه هم دیده شود و به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که بافت‌های نگهدارنده دندان آسیب دیده‌اند.

التهاب لثه معمولاً با قرمزی، تورم و خونریزی همراه است. اگر به آن رسیدگی نشود، در بعضی افراد بیماری می‌تواند پیشرفت کند و به بافت‌ها و استخوان اطراف دندان آسیب برساند. به این مرحله پریودنتیت یا بیماری پیشرفته لثه گفته می‌شود.

در مراحل پیشرفته‌تر ممکن است لثه عقب برود، دندان‌ها بلندتر از قبل به نظر برسند یا حتی لق شوند. تحلیل لثه و بوی بد دهان که برطرف نمی‌شود هم می‌توانند از نشانه‌هایی باشند که نیاز به بررسی دارند.

مؤسسه ملی تحقیقات دندان و جمجمه‌وصورت آمریکا توضیح می‌دهد که در صورت بی‌توجهی به بیماری لثه، مشکل ممکن است به استخوان نگهدارنده دندان هم برسد:

نقل‌قول از منبع: “If left untreated, it can spread to the bones supporting the teeth.”

ترجمه فارسی: «اگر درمان نشود، ممکن است به استخوان‌هایی که دندان‌ها را نگه می‌دارند گسترش پیدا کند.»

منبع: NIDCR – Periodontal (Gum) Disease

علاوه بر پلاک و روش نامناسب مسواک زدن، بعضی شرایط می‌توانند لثه را حساس‌تر کنند یا احتمال خونریزی را افزایش دهند.

بارداری

تغییرات هورمونی در دوران بارداری ممکن است باعث حساس‌تر شدن لثه نسبت به پلاک شود. به همین دلیل بعضی از زنان باردار هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن خونریزی بیشتری دارند. مراقبت روزانه از دهان و معاینه دندانپزشکی در این دوران همچنان اهمیت دارد. اگر باردار هستید، هنگام مراجعه این موضوع را به دندانپزشک اطلاع دهید.

مصرف داروهای رقیق‌کننده خون

بعضی داروهای رقیق‌کننده خون می‌توانند احتمال خونریزی را افزایش دهند. اگر چنین دارویی مصرف می‌کنید، نام آن را به دندانپزشک بگویید.

داروی خود را به دلیل خونریزی لثه خودسرانه قطع یا کم نکنید. اگر خونریزی شدید است یا به‌راحتی متوقف نمی‌شود، با پزشک تجویزکننده دارو تماس بگیرید.

دیابت و مصرف دخانیات

دیابت کنترل‌نشده و مصرف دخانیات می‌توانند خطر مشکلات لثه را افزایش دهند. اگر دیابت دارید یا سیگار و سایر محصولات دخانی مصرف می‌کنید، مراقبت منظم از دهان و معاینه دوره‌ای لثه اهمیت بیشتری دارد.

وسایل دندانی نامناسب

پروتز، پلاک یا وسیله دندانی‌ای که به‌درستی در دهان قرار نمی‌گیرد، ممکن است به لثه فشار وارد کند یا باعث زخم و تحریک آن شود. اگر خونریزی همیشه در اطراف یک وسیله یا یک ناحیه مشخص اتفاق می‌افتد، بهتر است دندانپزشک آن را بررسی کند.

دندانپزشک ابتدا درباره زمان شروع خونریزی، دفعات آن، روش مسواک زدن و داروهایی که مصرف می‌کنید سؤال می‌کند. سپس لثه و دندان‌ها را از نظر قرمزی، تورم، پلاک، جرم و نشانه‌های آسیب بررسی می‌کند.

در بیشتر موارد، معاینه دهان و لثه برای تصمیم‌گیری اولیه کافی است. اگر نشانه‌ای از مشکل عمیق‌تر وجود داشته باشد، ممکن است عکس‌برداری یا بررسی‌های بیشتری لازم شود. همه افرادی که لثه‌شان خونریزی می‌کند به عکس‌برداری یا آزمایش خون نیاز ندارند.

درمان به علت خونریزی بستگی دارد. اگر مشکل از التهاب ناشی از پلاک باشد، اصلاح روش مسواک زدن و تمیز کردن روزانه بین دندان‌ها بخش مهمی از درمان است. اگر جرم روی دندان‌ها وجود داشته باشد، ممکن است پاک‌سازی حرفه‌ای لازم شود.

در مواردی که بیماری لثه پیشرفته‌تر شده باشد، درمان باید با توجه به وضعیت لثه و بافت‌های اطراف دندان توسط دندانپزشک انجام شود. بنابراین استفاده خودسرانه از دارو، پماد یا دهان‌شویه راه‌حل مناسبی برای خونریزی مداوم نیست.

اگر خونریزی فقط یک بار و پس از فشار زیاد مسواک اتفاق افتاده، ممکن است با اصلاح روش مسواک زدن برطرف شود. اما در شرایط زیر بهتر است معاینه را به تعویق نیندازید:

• لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن مرتب خونریزی می‌کند.
• لثه قرمز، متورم یا دردناک شده است.
• بوی بد دهان با رعایت بهداشت دهان برطرف نمی‌شود.
• لثه عقب رفته یا دندان‌ها لق شده‌اند.
• خونریزی با وجود رعایت بهداشت دهان ادامه دارد.

اگر خونریزی شدید است و متوقف نمی‌شود، یا با تورم قابل توجه صورت، تب یا بدحالی همراه است، باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی یا دندانپزشکی انجام شود.

اگر در مشهد به دنبال بررسی علت خونریزی لثه هستید، می‌توانید برای معاینه و دریافت راهنمایی درمانی به صفحه خدمات دندانپزشکی در مشهد مراجعه کنید.

آیا خونریزی لثه همیشه به معنی وجود جرم دندان است؟

خیر. شایع‌ترین علت خونریزی، التهاب لثه به دلیل تجمع پلاک است. جرم هم می‌تواند در این مشکل نقش داشته باشد، اما فقط با معاینه می‌توان مشخص کرد که جرم‌گیری لازم است یا نه.

اگر لثه خونریزی کرد، مسواک نزنم؟

خیر. مسواک زدن را متوقف نکنید. از مسواک نرم استفاده کنید و دندان‌ها و خط لثه را با فشار ملایم تمیز کنید. اگر خونریزی تکرار می‌شود، برای بررسی علت به دندانپزشک مراجعه کنید.

آیا محکم مسواک زدن باعث خونریزی لثه می‌شود؟

بله. فشار زیاد و برس سفت می‌توانند لثه را تحریک کنند. با این حال، التهاب لثه هم ممکن است باعث خونریزی شود؛ بنابراین فقط عوض کردن مسواک همیشه مشکل را برطرف نمی‌کند.

خونریزی لثه هنگام نخ دندان طبیعی است؟

اگر تازه نخ دندان کشیدن را شروع کرده‌اید، ممکن است در روزهای اول کمی خونریزی داشته باشید. نخ را آرام استفاده کنید. اگر خونریزی حدود یک هفته ادامه پیدا کرد یا بیشتر شد، لثه باید بررسی شود.

آیا خونریزی لثه بدون درد هم نیاز به بررسی دارد؟

بله. التهاب لثه همیشه دردناک نیست. اگر خونریزی تکرار می‌شود، حتی بدون درد، بهتر است برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید.

آیا خونریزی لثه در دوران بارداری طبیعی است؟

حساس شدن و خونریزی لثه در بارداری نسبتاً شایع است، اما نباید آن را نادیده گرفت. بهداشت دهان را ادامه دهید و در صورت تداوم خونریزی با دندانپزشک مشورت کنید.

آیا خونریزی لثه می‌تواند نشانه پریودنتیت باشد؟

ممکن است، اما خونریزی به‌تنهایی برای تشخیص پریودنتیت کافی نیست. دندانپزشک باید وضعیت لثه و بافت‌های نگهدارنده دندان را بررسی کند.

این مطلب با هدف آگاهی‌رسانی تهیه شده و جایگزین معاینه و تشخیص دندانپزشک نیست.